Osutki polekowe

Osutki polekowe to zmiany skórne wywołane lekami stosowanymi bezpośrednio na skórę - wtedy mówimy o wyprysku oraz doustnymi lub dożylnymi. Zmiany mają rozmaity kształt i nasilenie, co jest uwarunkowane rodzajem leku oraz mechanizmem powstawania danego typu zmian skórnych. Zmiany skórne mogą powstawać w wyniku mechanizmów immunologicznych oraz nieimmunologicznych.

Do metabolizmu leków służą rozmaite enzymy a jeden z wielu procesów zachodzących podczas rozkładania substancji aktywnych to acetylacja. Zależnie od ilości enzymów u danej osoby, acetylacja może przebiegać szybko lub wolno. U osób o wolnym przebiegu acetylacji (slow acetylators) częściej dochodzi do toksycznych reakcji na leki i do powstawania ciężkich i rozległych zmian skórnych.

Różne leki mogą powodować te same zmiany skórne a ten sam lek może wywołać różną reakcję skórną u różnych osób. Trudno więc mówić o klasyfikacji. Zmiany skórne mogą mieć charakter pokrzywki, obrzęków, rumieni, wyprysku, zmian liszajowatych, pęcherzykowych, pęcherzowych, krostkowych a nawet krwotocznych czy nadwrażliwości na światło słoneczne. Niektóre z tych zmian są jednak dosyć typowe dla odczynów polekowych i dlatego ich wystąpienie powinno od razu sugerować związek z terapią farmakologiczną. Należą do nich rumień trwały, rumień wielopostaciowy, rumień guzowaty oraz zmiany krwotoczne.

Rumień trwały może być wynikiem stosowania barbituranów, fenacetyny, salicylanów, środków antykoncepcyjnych oraz niektórych antybiotyków. Rumień wielopostaciowy to niekiedy efekt stosowania sulfonamidów, penicyliny, barbituranów czy popularnego w leczeniu niewydolności serca furosemidu. Przyjmowanie sulfonamidów, penicyliny lub tabletek antykoncepcyjnych może być przyczyną wystąpienia zmian o charakterze rumienia guzowatego. Natomiast zmiany krwotoczne są powikłaniem stosowania tiazydów, soli złota, sulfonamidów, allopurinolu, penicyliny i popularnych leków przeciwbólowych.

Pozostałe zmiany skórne mogą być związane z lekami, jednak wcale nie muszą. Jeśli są związane z terapią, zwykle winna jest penicylina, kwas acetylosalicylowy, furosemid lub propranolol oraz wiele innych leków. Niektóre zmiany skórne sugerują konkretny lek. Na przykład wykwity pęcherzowe i pęcherzowo - ropne są typowe dla leczenia jodem lub bromem. Ampicylina wywołuje zmiany krwotoczne i płonicowate. Poza tym niektóre leki mogą wywołać zmiany sugerujące chorobę autoimmunologiczną, taką jak pęcherzyca czy pemfigoid lub toczeń rumieniowaty.

Rozpoznanie opiera się na dokładnym wywiadzie co do przyjmowania leków i ewentualnego ustępowania zmian po odstawieniu podejrzanego specyfiku. Niekiedy wykonuje się test ekspozycji oraz testy skórne. Można również wykonać test immunologiczny. Leczenie polega na odstawieniu leku wywołującego objawy oraz na ewentualnym stosowaniu miejscowych leków przyspieszających gojenie zmian.

Małgorzata Kowalska
  • Stefania Jabłońska Sławomir Majewski: Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową.
  • Andrzej Szczeklik: Choroby wewnętrzne.

dermatologia24.pl » Alergiczne choroby skóry » Osutki polekowe