Układowy toczeń rumieniowaty (SLE)

Układowy toczeń rumieniowaty (SLE) to uogólnione schorzenie o bardzo różnorodnym obrazie klinicznym, którego istotą jest odkładanie się kompleksów immunologicznych w narządach wewnętrznych i w skórze. Choroba w znacznej przewadze dotyczy kobiet. Obraz kliniczny zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz od zajęcia narządów wewnętrznych.

Zmiany skórne pojawiające się w toczniu układowym mają postać rumieni, które na ogół nie wykazują cech rogowacenia mieszkowego lub bliznowacenia. Często rumień ma charakterystyczny kształt motyla - zajmuje głównie nos i policzki a zmiany są mniej nasilone w okolicach ust. Niekiedy - w trakcie ostrego rzutu choroby - zmianom może towarzyszyć gorączka a cały obraz kliniczny może mylnie sugerować zakażenie bakteryjne.

Nieco inną odmianą kliniczną rumienia w toczniu są zmiany z dużą skłonnością do bliznowacenia, które z kolei mogą również mylnie sugerować skórną postać tocznia. Zmiany pojawiają się też w obrębie owłosionej skóry głowy - mogą być obrzęknięte, z tendencją do przekształcania się w zmiany wysiękowe. Niestety, w części przypadków zmiany skórne skutkują utratą włosów na stałe w wyniku bliznowacenia. Niejednokrotnie bywa również, iż włosy wypadają bez uprzednich objawów zapalnych. W obrębie błon śluzowych jamy ustnej mogą pojawić się bolesne nadżerki i powierzchowne owrzodzenia. Zmiany rumieniowe pojawiają się też na dłoniach pod postacią wykwitów rumieniowo-krwotocznych głównie w obrębi paliczków.

W 25 proc. przypadków nie występują zmiany skórne. Wtedy dominującym objawem są zaburzenia funkcji stawów. Bólom stawów nie towarzyszą deformacje i zmiany radiologiczne. Bóle w obrębie stawów mogą być bardzo różnie nasilone a ich stopień nie zawsze koreluje z zaawansowaniem choroby. Niektórzy chorzy skarżą się na bóle mięśniowe. W badaniach obrazowych stwierdza się dosyć często powiększenie węzłów chłonnych.

Jako postać układowa, toczeń rumieniowaty zajmuje narządy wewnętrzne. Najczęściej choroba dotyka nerek - prowadząc do kłębuszkowych zapaleń nerek, serca, odpowiadając za zapalenia osierdzia lub wsierdzia i opłucnej, tworząc zapalenie opłucnej. Niekiedy dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego z objawami psychoz lub padaczki. Objawy te stosunkowo często poprzedzają wystąpienie tocznia w jego klasycznej postaci.

Na skórze, poza zmianami rumieniowymi, może pojawić się również pokrzywka naczyniowa, u podłoża której leża odkładające się w naczyniach krwionośnych kompleksy immunologiczne. Pokrzywkę naczyniową odróżnić można od innych rodzajów pokrzywek na podstawie czasu trwania objawów. Bąble w pokrzywce naczyniowej utrzymują się powyżej 72 godzin, co praktycznie nie zdarza się w przypadku innych postaci tej choroby.

Niekiedy układowy toczeń rumieniowaty przybiera postać pęcherzową, w której na skórze chorego dominują pęcherzyki i pęcherze, które pojawiają się zarówno w obrębie istniejących już rumieni, jak i na skórze pozornie niezmienionej przez proces chorobowy. Najczęściej umiejscawiają się na skórze szyi, twarzy lub na tułowiu. W przypadku nadważenia zmian pęcherzowych, dochodzi do powstania mikroropni - zwłaszcza w obrębie brodawek skórnych. Zjawisko to do złudzenia wręcz przypomina proces dziejący się w niektórych chorobach pęcherzowych.

Przebieg układowego tocznia rumieniowatego może być bardzo różny. Od ciężkiego - z zajęciem nerek, ośrodkowego układu nerwowego i układu krążenia do łagodnego, w którym obserwuje się nawet samoistne, okresowe remisje. Zaobserwowano również, że u Kobie w ciąży częściej zdarzają się zaostrzenia choroby - zarówno jako zmiany skórne, jak i zaburzenia narządowe.

Leczenie układowej postaci tocznia rumieniowatego opiera się na podawaniu kortykosteroidów. Dawkowanie leku jest ustalane w oparciu o stan ogólny chorego i zaawansowanie proces leczniczego - zwłaszcza stopnia zajęcia nerek. Poza sterydami, w leczeniu tocznia stosuje się również leki immunosupresyjne, takie jak cyklofosfamid czy azatiopryna. Jako leczenie wspomagające, stosuje się syntetyczne leki przeciwmalaryczne oraz leki używane w leczeniu chorób narządowych. Zauważono, że w niektórych przypadkach na przebieg choroby bardzo pozytywnie działa podanie sulfonów. Należy jednak pamiętać, że choroba ma charakter przewlekły, więc terapia ma jedynie złagodzić objawy i ewentualnie nie dopuścić do trwałego, dużego uszkodzenia narządów wewnętrznych. Jednak dotychczas nie wynaleziono leku, który walczyłby z przyczyną tocznia - kompleksami immunologicznymi, odkładającymi się w ustroju chorych.

Małgorzata Kowalska
  • Stefania Jabłońska Sławomir Majewski: Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową.
  • Józef Towpik: Dermatologia i wenerologia.

dermatologia24.pl » Choroby tkanki łącznej » Układowy toczeń rumieniowaty (SLE)