Zmiany skórne

Gdy na naszej skórze pojawia się jakaś zmiana, zwyczajowo mówimy, że to wysypka, pryszcz lub bąbel. Jednak w dermatologii niezwykle istotne jest posługiwanie się odpowiednimi terminami, gdyż tylko tym sposobem możliwa jest komunikacja między lekarzem a pacjentem. Jednocześnie opisywanie zmian chorobowych wymaga znajomości podstawowych pojęć, by uniknąć niepotrzebnych nieporozumień.

Najważniejszym pojęciem używanym podczas opisu zmian chorobowych jest wykwit podstawowy, czyli zmiana skórna, na podstawie której określa się rozpoznanie. Wykwit podstawowy pojawia się na skórze jako pierwszy i może ewoluować w przebiegu choroby.

Mimo dosyć dokładnego podziału i szczegółowych definicji, zdarzają się sytuacje, w których zmiany skórne są bardzo trudne do sklasyfikowania. Jednocześnie bardzo istotna dla postawienia rozpoznania jest wiedza na temat ewolucji zmian, gdyż w niektórych chorobach skóry właśnie zmienność wykwitów i sekwencja tych zmian jest bardzo charakterystyczna i pozwala zbliżyć się do prawidłowego rozwiązania.

Plama

Plama jest to wykwit podstawowy leżący w poziomie skóry, który nie jest wyczuwalny pod palcami. Od otaczającej ją tkanki różni się wyłącznie zabarwieniem. Wyróżnia się plamy barwnikowe - związane z odkładaniem się melaniny w skórze, na przykład piegi, plamy zapalne, czyli rumień będący skutkiem toczącego się w organizmie stanu zapalnego, zmiany naczyniowe, które powstają w wyniku rozszerzenia naczyń bądź też nowotworów drobnych naczyń, na przykład naczyniaki lub teleangiektazje oraz plamy złogowe - chociażby ciemnoszare plamy w przebiegu zatrucia rtęcią.

Bąbel pokrzywkowy

Bąbel pokrzywkowy, w odróżnieniu od plamy, jest wyniosły ponad powierzchnię skóry. Zazwyczaj jest porcelanowo biały lub różowy. Bąbel charakteryzuje się szybkim powstawaniem oraz równie szybkim znikaniem. Po ustąpieniu nie pozostawia śladów. Bąbel pokrzywkowy jest bolesny, co jest spowodowane obrzękiem tkanki podskórnej. Ten wykwit podstawowy jest typowy dla pokrzywki oraz dla poparzenia pokrzywą. Bywa, że zmiany mają zlewny charakter i utrzymują się dłużej, jak w obrzęku naczynioruchowym Quinckego.

Grudka

Grudka jest wykwitem, który jest wyczuwalny pod palcami. Ma różne rozmiary i jest dosyć dobrze odgraniczony od otoczenia. Różni się od zdrowej skóry zabarwieniem oraz spoistością. Ustępuje bez pozostawienia śladów na skórze. Niekiedy grudki mogą osiągać znaczne rozmiary, czego przykładem są brodawki zwykłe. Grudki są wykwitem podstawowym właśnie w brodawkach oraz w łuszczycy i w liszaju płaskim.

Guzek

Guzek jest to wykwit pierwotny, który rośnie powyżej powierzchni skóry. Powstają w wyniku zmian chorobowych dotykających skórę właściwą. Mają tendencję do rozpadu i niestety ustępują z pozostawieniem blizny. Przykładem guzka są zmiany w gruźlicy toczniowej.

Guz

O guzie mówimy, gdy osiąga większe rozmiary i rozrasta się na tkankę podskórną. Guzy mogą mieć charakter zapalny lub nowotworowy. Guzy zapalne są charakterystyczne dla rumienia guzowatego i dla czyraków, natomiast guzy nowotworowe to łagodne włókniaki lub złośliwe raki skóry i chłoniaki.

Pęcherzyk i pęcherz

Pęcherzyki lub pęcherze są zmianami skórnymi wyniosłymi ponad powierzchnię skóry. Są wypełnione płynem surowiczym. Granicą między pęcherzykiem a pęcherzem jest wielkość 0,5 cm. Pęcherzyki z treścią surowiczą są typowo widoczne w opryszczce zwykłej lub w ospie wietrznej. Natomiast pęcherze mogą lokalizować się w różnych warstwach skóry i są charakterystyczne dla różnych postaci pęcherzyc i pemfigoidu. Można je również obserwować w przebiegu liszajca.

Krosta

Najprościej mówiąc, krosta jest to pęcherz lub pęcherzyk wypełniona treścią ropną a nie surowiczą. Krosta może powstawać już od samego początku choroby lub być wtórnym do zakażenia bakteryjnego wykwitem skórnym.

Łuska

O łusce mówimy, gdy mamy do czynienia ze złuszczającą się warstwą rogową naskórka. Jest skutkiem bądź przebytego stanu zapalnego bądź też nadmiernego rogowacenia, typowego dla rybiej łuski. Łuska może również powstawać w wyniku nieprawidłowego rozwoju keratynocytów, co ma miejsce w łuszczycy.

Strup

Strup powstaje na powierzchni skóry na skutek zasychania płynu wysiękowego lub ropnej treści pęcherzyków. Może również powstać na podłożu wtórnej infekcji bakteryjnej. Powstawanie strupa w wyniku wtórnej infekcji bakteryjnej nosi nazwę zliszajcowacenia.

Nadżerka

Nadżerką określa się ubytek naskórka, który powstaje w wyniku jego zniszczenia przez proces chorobowy. Ustępuje bez pozostawienia śladu na skórze.

Przeczos

Przeczos to zmiana na skórze, zazwyczaj linijna, która w istocie jest nadżerką. Powstaje w wyniku silnego drapania, czyli jest to po prostu ślad po drapaniu paznokciami. Towarzyszy chorobom przebiegającym z silnym świądem, takim jak świerzb, wszawica czy świerzbiączka.

Pęknięcie i rozpadlina

Pęknięcie i rozpadlina to w istocie linijne ubytki w głębszych warstwach skóry. Pęknięcia mogą pozostawiać blizny na ciele a towarzyszą najczęściej rogowcowi dłoni i stóp. Przykładem tego rodzaju wykwitu są również rany na pękających piętach wynikające ze złej higieny stóp.

Owrzodzenie

Owrzodzenie to głębsza nadżerka. Dochodzi aż do skóry właściwej. Owrzodzenie może powstawać na podłożu grudek, krost lub guzów. Przykładem owrzodzeń powstałych na zdrowej dotąd skórze są zmiany powstałe w wyniku oparzeń, odmrożeń oraz odleżyny.

Blizna

Pojęcie blizny w dermatologii nie odbiega w zasadzie od pojęcia potocznego. Jest to sytuacja, w której tkanka łączna zastępuje uszkodzoną skórę właściwą. Blizny najczęściej są efektem owrzodzeń. Niekiedy blizny mocno przerastają i wtedy mamy do czynienia z keloidem.

Lichenizacja

Przykładem zmiany, która nie wpisuje się do końca w żadną z opisanych definicji jest zjawisko lichenizacji. Jest to sytuacja, w której dochodzi do przerostu naskórka na podłożu zmienionej chorobowo skóry. Zjawisko to towarzyszy chorobom, w których dominuje świąd. Uporczywe drapanie, poza szybko powstającymi przeczosami, powoduje właśnie lichenizację. Skóra staje się szorstka i gruba oraz mało elastyczna – niekiedy porównuje się ją do skóry słonia.

Małgorzata Kowalska
  • Stefania Jabłońska Sławomir Majewski: Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową.

dermatologia24.pl » Dermatologia » Zmiany skórne