Zmiany skórne w cukrzycy

Cukrzyca należy do szerokiego wachlarza chorób metabolicznych. Jej istotą są zaburzenia w produkcji insuliny przez wysepki trzustkowe lub też spadek wrażliwości tkanek na insulinę. W wyniku tych zaburzeń dochodzi do rozregulowania metabolizmu glukozy w organizmie i w efekcie do groźnych powikłań narządowych, takich jak zaburzenia funkcji nerek, obwodowego układu nerwowego, naczyniowe czy zmiany w narządzie wzroku. Poza tym choroba może wpływać na zwiększone ryzyko występowania zmian skórnych. Najczęściej mamy tu do czynienia z zakażeniami bakteryjnymi i drożdżakowymi oraz ze zmianami związanymi z zaburzeniami naczyniowymi i leczeniem przeciwcukrzycowym.

Wśród zakażeń bakteryjnych najczęściej występuje czyraczność. Jest to sytuacja, w której na skórze pojawiają się liczne czyraki, czyli ropne pęcherzyki. Mechanizm powstawania takich zmian ma związek ze zwiększonym stężeniem cukru w tkance podskórnej iw skórze, co sprzyja rozwojowi zakażeń bakteryjnych. Za powstawanie czyraków odpowiedzialne są bakterie gronkowca. Poza tym mogą wystąpić inne zakażenia bakteryjne, na przykład łupież rumieniowaty, który wywołany jest przez Propionibacterium minnutissimum.

Równie często u osób z cukrzycą występują zakażenia grzybicze. Najczęściej dochodzi do zakażeń drożdżakowych. Poza klasyczną drożdżycą - w jamie ustnej lub na błonach śluzowych narządów płciowych, na skórze pojawiają się zmiany typowe dla łupieżu pstrego. Niekiedy za zakażenia odpowiedzialne są nie grzyby z grupy Candida, ale również dermatofity, wywołujące klasyczne dermatofitozy.

Zakażenia nie są jedyną zmorą pacjentów z cukrzycą. Z racji zmian w naczyniach krwionośnych w przebiegu choroby, może dojść do powstania zmian skórnych o podłożu naczyniowym. W przypadku zajęcia mniejszych naczyń, cukrzyca może doprowadzić do zaburzeń widzenia aż do ślepoty, natomiast w przypadku zajęcia większych naczyń, na skórze mogą pojawić się zmiany martwicze i zgorzel, najczęściej w obrębie palców stóp. W jej powstawaniu mają również swój udział zaburzenia w nerwach obwodowych, które poza przewodzeniem bodźców elektrycznym, mają również funkcję odżywczą. Mikroangiopatia natomiast, czyli zajęcie przez proces chorobowy drobnych naczyń, prowadzi zazwyczaj do powstawania wynaczynień w skórze i tkance podskórnej. Zmiany lokalizują się najczęściej na podudziach, po stronie wyprostnej i przybierają postać brunatnych plam. Kolor wykwitów ma związek z odkładaniem się barwnika krwi w tkankach. Na zmiany te mówi się też skrótowo PPP (praetibial pigmented patches).

Zmiany pęcherzowe to kolejna forma zmian skórnych występujących ze zwiększoną częstością u cukrzyków. Występują zwłaszcza u ludzi starszych w obrębie pozornie zdrowej skóry. Najczęściej lokalizują się na kończynach dolnych. Mechanizm powstawania tych zmian nie został do dzisiaj poznany. Podejrzewano tło immunologiczne, na co wskazywałaby cukrzyca, jednak również ta hipoteza nie została jednoznacznie potwierdzona.

Obrzęk stwardniały skóry u pacjentów z cukrzycą różni się nieco w swoim przebiegu od obrzęku występującego u ludzi bez dodatkowych schorzeń. Stwardnienia najczęściej lokalizują się na karku, ramionach, twarzy i tułowiu. Stanowczo rzadziej występują w innych okolicach. Niekiedy objawy skórne mogą sugerować twardzinę, jednak nie występują tu dodatkowe objawy typowe dla tego schorzenia, takie jak sklerodaktylia czy objaw Raynauda. Stwardnienia powstają bez uchwytnej przyczyny i mogą zająć nawet cały tułów i kończyny dolne. Zjawisko to odróżnia obrzęk stwardniały u cukrzyków od obrzęku twardzi nowego Buschke, w którym zmiany skórne pojawiają się na twarzy, karku i dosiebnych częściach kończyn górnych i bardzo często są poprzedzone infekcjami. Choroba występuje częściej u osób otyłych, z rozchwianą, nieuregulowaną cukrzycą oraz z cukrzycą oporną na leczenie. Podłożem wykwitów skórnych jest nadmierne wytwarzanie kolagenu, które jest spowodowane nadmierną produkcją składników kolagenu zależną od wysokiego poziomu glukozy. Zmiany skórne niestety utrzymują się stale i nie ustępują nawet mimo leczenia.

Stwardnienie skóry rąk oraz zesztywnienie stawów występuje zazwyczaj w cukrzycy typu I (wrodzonej) i często bywa mylona z twardziną ograniczoną. Jest to sytuacja, w której dochodzi do zmian w budowie i produkcji kolagenu, co doprowadza to stopniowego usztywnienia stawów i skóry dłoni. Proces ten niestety może prowadzić do znacznego upośledzenia ruchomości i w efekcie funkcji kończyn.

Również leczenie przeciwcukrzycowe może wywoływać rozmaite zmiany skórne. I mają tu znaczenie nie tylko preparaty insuliny lub jej pochodne, ale też leki hipoglikemizujące stosowane w leczeniu cukrzycy typu II. Przykładem takich leków są sulfonamidy.

Na przykład insulina może powodować wystąpienie odczynów natychmiastowych typu pokrzywki. Ma to ścisły związek ze zwierzęcym białkiem pochodzącym z trzustek zwierząt, z których produkuje się insulinę. Schorzenie to występowało dużo częścią przed wprowadzeniem na rynek insulin wysokooczyszczonych i ludzkich, otrzymywanych drogą inżynierii genetycznej. Obecnie odczyny typowo alergiczne obserwuje się dużo rzadziej. Zdarza się jednak, że zmiany skórne mogą pojawić się podczas stosowania insulin pochodzenia ludzkiego lub wysokooczyszczonych.

Dosyć rzadko występują odczyny alergiczne o typie późnym, w których to zmiany skórne pojawiają się po 6-8 do nawet 48 godzin po podaniu dawki insuliny. W miejscu wkłucia pojawia się grudka zapalna, która utrzymuje się kilka dni i znika, pozostawiają po sobie przebarwienie.

Niekiedy zdarza się również, że w miejscu wstrzykiwania preparatów insuliny dochodzi do procesu lipo dystrofii lub nawet zaniku tkanki tłuszczowej. Zmiany w tych okolicach są czasami bardzo rozległe i mogą szpecić.

Leki inne, niż insulina, stosowane w leczeniu cukrzycy - na przykład leki sulfonamidowe - mogą prowadzić do powstawania zmian o charakterze osutki na skórze i również są spowodowane reakcja alergiczną.

Małgorzata Kowalska
  • Stefania Jabłońska Sławomir Majewski: Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową.

dermatologia24.pl » Choroby skóry związane z zaburzeniami metabolicznymi » Zmiany skórne w cukrzycy